Próchnica dotyka większości dzieci. Ruszył szkolny pilotaż walki z problemem

Z danych przywoływanych przez ekspertów wynika, że choroby jamy ustnej dotyczą około 80 proc. całej populacji. Szczególnie niepokojąca jest sytuacja najmłodszych. Analizy Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji z 2025 roku pokazują, że próchnica występuje u około 41 proc. trzylatków. W wieku sześciu–siedmiu lat dotyczy już ponad 80 proc. dzieci, a wśród 10-latków odsetek ten przekracza 86 proc.

Jak podkreślają specjaliści, problem można w dużej mierze ograniczyć dzięki profilaktyce i edukacji prowadzonej od najmłodszych lat. Tymczasem nakłady na ten obszar w Polsce pozostają niewielkie.

– Wydajemy tylko 20 euro na profilaktykę na rok na osobę. To bardzo mało i jesteśmy pod tym względem w ogonie Europy – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria dr n. med. Agnieszka Gorgoń-Komor, senator RP, wiceprzewodnicząca senackiej Komisji Zdrowia, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia, honorowa patronka programu pilotażowego. – Zdrowie jamy ustnej jest kluczowe. Wiele chorób zapalnych ma swój początek w jamie ustnej, próchnicy i zmianach okołowierzchołkowych.

Skutki są nie tylko zdrowotne, lecz także ekonomiczne. Z raportu Health Inclusivity Index, opracowanego przez Haleon, wynika, że próchnica generuje koszty sięgające około 4 mld zł rocznie dla polskiego systemu opieki zdrowotnej. Jednocześnie wzrost poziomu wiedzy zdrowotnej społeczeństwa mógłby przynieść nawet 16 mld zł oszczędności.

Znaczenie wczesnej profilaktyki podkreślają także przedstawiciele środowiska lekarskiego.

– Profilaktyka stomatologiczna to jedna z najbardziej opłacalnych inwestycji w zdrowie społeczeństwa. Wczesna edukacja pozwala uniknąć bólu, powikłań i kosztownego leczenia w przyszłości. W wielu krajach profilaktyka jest elementem systemu – zaczyna się wcześnie i jest wpisana w codzienność, na przykład w szkołach. Naczelna Izba Lekarska wspiera i promuje wszelkie postawy i inicjatywy związane z tematyką profilaktyki prozdrowotnej, zwłaszcza w zakresie zdrowia jamy ustnej – podkreślił podczas inauguracji programu dr Paweł Barucha, wiceprezes Naczelnej Rady Lekarskiej, która wchodzi w skład Koalicji na rzecz Zdrowia Jamy Ustnej.

To właśnie alarmujące dane i niska świadomość społeczna skłoniły ekspertów do powołania w grudniu ubiegłego roku Koalicji na rzecz Zdrowia Jamy Ustnej. Inicjatywa łączy lekarzy, organizacje społeczne, decydentów oraz biznes. Jej celem jest nie tylko zwiększanie wiedzy o profilaktyce, ale również wypracowanie systemowych rozwiązań w obszarze zdrowia jamy ustnej.

– Z inicjatywy senator, dr n. med. Agnieszki Gorgoń-Komor, ale też innych koalicjantów Koalicji na rzecz Zdrowia Jamy Ustnej postanowiliśmy przejść od słów do czynów, czyli skupić się na pomocy rodzicom, placówkom szkolnym i przedszkolnym w kształtowaniu dobrych nawyków od najmłodszych lat – podkreśla Agnieszka Kępińska-Sadowska, dyrektorka ds. komunikacji i relacji zewnętrznych Haleon w Europie Środkowo-Wschodniej, członka koalicji.

Eksperci zwracają uwagę, że nieleczone stany zapalne w jamie ustnej mogą zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, zaburzeń metabolicznych oraz innych powikłań ogólnoustrojowych. W praktyce klinicznej pełna sanacja jamy ustnej bywa niekiedy warunkiem przeprowadzenia zabiegów kardiologicznych. U dzieci konsekwencje problemów stomatologicznych wykraczają dodatkowo poza zdrowie fizyczne.

– Wiąże się to nie tylko z bólem i dyskomfortem, lecz także z częstszym występowaniem obniżonego nastroju, lęku, stresu i niższej samooceny. Dlatego profilaktykę i edukację warto traktować jako element troski o dobrostan dziecka, a nie wyłącznie o stan uzębienia – podkreśliła podczas konferencji Joanna Bogdanowicz-Antos, prezeska Fundacji Zdrowego Postępu, która wchodzi w skład Koalicji na rzecz Zdrowia Jamy Ustnej.

Jednym z najważniejszych działań koalicji jest pilotażowy program edukacyjny skierowany do przedszkolaków oraz uczniów klas I–III szkół podstawowych. Program został zainaugurowany 1 kwietnia w Bielsku-Białej i będzie realizowany w województwie śląskim do czerwca 2026 roku.

Założenie jest proste: wprowadzić do szkół i przedszkoli praktyczne zajęcia poświęcone higienie jamy ustnej oraz budowaniu zdrowych nawyków. Placówki mają otrzymywać bezpłatne materiały dydaktyczne i wsparcie organizacyjne, a do udziału zapraszane są zarówno szkoły publiczne, jak i niepubliczne oraz przedszkola.

– Będziemy oferowali bezpłatne lekcje, które zyskały przychylność Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Edukacji Narodowej – mówi Agnieszka Kępińska-Sadowska.

Program przewiduje dwa warianty realizacji. W pierwszym nauczyciele prowadzą zajęcia na podstawie gotowych scenariuszy opracowanych przez ekspertów. W drugim lekcje prowadzą studenci stomatologii, przekazując dzieciom praktyczną wiedzę o codziennej higienie jamy ustnej.

– Chętnie angażujemy się w działania edukacyjne i chcemy przekazywać dzieciom wiedzę w prosty, praktyczny sposób. Widzimy, że ciągle brakuje świadomości w zakresie podstawowej profilaktyki próchnicy. Im wcześniej pokażemy, na czym polega właściwa higiena jamy ustnej, tym większa szansa, że ta wiedza przełoży się na poprawne i trwałe nawyki zdrowotne – powiedział Tomasz Kinkel, narodowy koordynator ds. profilaktyki i wiceprzewodniczący Polskiego Towarzystwa Studentów Stomatologii.

Zajęcia mają mieć przede wszystkim praktyczny charakter. Dzieci będą uczyć się m.in. prawidłowego szczotkowania zębów, częstotliwości zabiegów higienicznych oraz znaczenia profilaktyki w codziennym życiu.

– Chcemy, żeby wiedza przekazywana dzieciakom była oparta na faktach i zgodna z wytycznymi medycznymi. Mamy wiele do zrobienia. Serce mi krwawi, kiedy studenci ze Skandynawii i innych krajów przyjeżdżają do Polski uczyć się, jak wygląda próchnica. Mamy ogromną pracę organiczną do wykonania – przekonuje dr n. med. Agnieszka Gorgoń-Komor.

Po zakończeniu pilotażu organizatorzy zapowiadają szczegółową ewaluację z udziałem uczniów, rodziców i szkół. Na tej podstawie mają powstać rekomendacje dotyczące dalszego rozwijania programu i ewentualnego wdrażania go na szerszą skalę.

– Musimy się skupić na działaniach. Tym właśnie jest nasza koalicja i program pilotażowy. Cieszymy się, że zaczynamy w Bielsku-Białej, oczywiście będziemy też wyciągać wnioski, słuchać rodziców, będzie ankieta ewaluacyjna wśród dzieci. Bardzo nam zależy na tym, żeby ten program dalej rozwijać – zapowiada Agnieszka Kępińska-Sadowska.

O potrzebie upowszechniania takich inicjatyw mówią także przedstawiciele biznesu i organizacji pracodawców, zaangażowani w prace koalicji.

– Zdrowe nawyki budowane od najmłodszych lat to konkretne korzyści na poziomie indywidualnym i społecznym. Programy profilaktyczne realizowane we współpracy sektora publicznego, ekspertów, organizacji społecznych i biznesu to inwestycja, która w dłuższej perspektywie może ograniczać koszty leczenia i wzmacniać kapitał społeczny. Dlatego potrzebujemy rozwiązań, które pozwolą skalować dobre praktyki – mówił podczas inauguracji programu Kacper Olejniczak, dyrektor Departamentu Ochrony Zdrowia Konfederacji Lewiatan, członka koalicji.

Pilotaż na Śląsku ma być pierwszym krokiem do szerszych zmian. Jego twórcy liczą, że edukacja prowadzona już w przedszkolach i szkołach podstawowych pozwoli stopniowo ograniczyć skalę próchnicy wśród dzieci, a w dłuższej perspektywie poprawi zdrowie całego społeczeństwa.